The Paper Door · Reader · Tiếng Việt
1. Tia lửa và cái bói giấy
Chiếc búa gõ một tiếng. Một tia lửa bắn ra khỏi cái đe và không tắt. Nó chờ. Hai bạn đi theo.
Đó là một buổi chiều chậm rãi, buồn ngủ trên Bãi Cỏ. Bác thợ bánh đã kéo cửa chớp xuống nghỉ một tiếng, và cả mấy con vịt dưới ao cũng đang ngủ gà ngủ gật, đầu rúc dưới cánh. Lan đang nằm trên bãi cỏ than là chẳng bao giờ có chuyện gì xảy ra. Rồi tia lửa tới, và Lan đã đứng bật dậy trước khi Inkling kịp gấp cuốn sách lại.
Tia lửa đi đúng chỗ nó lúc nào cũng đi. Ngang qua lán sửa đồ. Ngang qua cái ghế dài có tấm ván lỏng. Tới tận cửa xưởng in, nó lơ lửng ở đó, cam rực, cho tới khi hai bạn mở cửa cho nó vô.
Xưởng in mát mẻ, yên tĩnh, có mùi mực. Tia lửa đi ngang qua cái bàn dài rồi đậu xuống kế bên một tờ giấy vuông, một mặt màu cam, một mặt màu kem.
Tờ giấy vuông ngồi dậy.
"Cứ gấp mình đi, mình không sao đâu," Kami nói.
"Đi chỗ nào hấp dẫn nha," Lan nói. "Làm ơn đi. Chỗ nào có chuyện gì thật lớn đang xảy ra. Hôm nay Bãi Cỏ chán tới mức mấy con vịt cũng ngủ luôn rồi."
"Mỗi nếp gấp làm mình thành một thứ mới," Kami nói. "Mình không hứa có chuyện lớn đâu. Bắt đầu bằng cái mấy bạn biết đi. Bắt đầu bằng một thứ biết cử động. Bắt đầu bằng một cái bói giấy."
Lan biết làm cái bói giấy. Ở trường đứa nào cũng làm. Bạn đưa một góc của Kami vô giữa, rồi góc kế, rồi góc kế nữa, rồi góc cuối, cho tới khi thành một hình vuông nhỏ hơn có bốn hình tam giác gặp nhau ở chính giữa. Bạn lật lại và làm thêm lần nữa. Rồi bạn gấp đôi nó và đút ngón cái với mấy ngón tay vô bốn cái túi bên dưới.
Mở, khép. Mở, khép. Cái mỏ giấy nhỏ mổ mổ vô mũi Inkling.
"Thôi đi," Inkling nói, bật cười.
Nếp gấp cuối cùng nằm phẳng, và tờ giấy mở ra như một cánh cửa.
2. Ngọn đồi bên bờ biển
Cái bói giấy mở ra rộng hơn, rộng hơn nữa, cho tới khi bên trong nó đầy nắng.
Lan bước qua trước, dĩ nhiên rồi. Inkling bước qua sau, cầm Kami bằng một góc.
Trời ấm. Đó là điều đầu tiên. Cái ấm áp dịu dàng, sáng sủa của mùa xuân, với một làn gió có mùi cỏ và mùi muối. Lan cởi nút áo mưa ra liền.
Hai bạn đang đứng trên một ngọn đồi xanh. Chung quanh là những gia đình ngồi trên tấm trải dã ngoại. Có người che dù cho khỏi nắng. Có người đeo ống nhòm trên cổ. Một bà đang phát mấy nắm cơm gói rong biển từ một cái hộp nhựa. Một em bé đang ngủ trong xe đẩy. Ai cũng nhìn về cùng một hướng, qua khỏi ngọn mấy cây dừa, về phía biển.
Lan cũng nhìn theo.
Xa xa, bên kia hàng cây và một dải bãi biển dài, biển xanh thẫm và lấp lánh. Và bên cạnh biển là một ngọn tháp trắng cao. Kế bên ngọn tháp, nhỏ xíu vì ở xa quá, là một tên lửa màu trắng, chĩa thẳng lên trời.
"Một tên lửa," Lan nói khẽ. "Tên lửa thiệt."
"Bạn đòi có chuyện lớn mà," Inkling nói.
Kami sột soạt. "Nhật Bản," Kami nói. "Một hòn đảo ở phía nam, tên là Tanegashima. Ngày mười tám tháng Ba, năm 1995."
"Vậy là gần bây giờ lắm rồi," Inkling nói. "À. Gần hơn mấy chỗ kia."
"Cánh cửa nào cũng mở ra một nơi nào đó," Kami nói. "Cánh này mở ra đúng ngày phóng tên lửa."
Một giọng nói vang lên từ cái loa ở đâu đó, rè rè mà điềm tĩnh, nói gì đó bằng tiếng Nhật. Nhiều người trên đồi nhìn đồng hồ.
Lan lấy tay che mắt và nhìn tên lửa thật lâu. Từ đây, trông nó không lớn hơn một cây bút chì dựng đứng. Nhưng ngọn tháp kế bên nó thì cao, cao hơn bất cứ tòa nhà nào trên Bãi Cỏ, mà tên lửa còn cao hơn cả ngọn tháp. Lan thử tưởng tượng mình đứng dưới chân nó mà ngước lên. Mới nghĩ thôi mà cổ đã mỏi rồi.
"Nó bay lên cao cỡ nào?" Lan hỏi.
"Lên tới tận vũ trụ," Kami nói. "Qua khỏi mây. Qua khỏi chỗ bầu trời hết còn màu xanh."
"Rồi sao nữa?"
"Rồi nó buông thứ nó chở theo ra," Kami nói. "Vậy là tên lửa xong việc."
Inkling đã tìm thấy một tấm biển nhỏ bên lối đi, có hình một tên lửa và rất nhiều chữ bạn không đọc được. Bạn vẫn xem kỹ cái hình. "Có một cái gì tròn tròn ở trên đầu," bạn nói. "Dưới cái chóp nhọn. Tớ nghĩ đó là chỗ để đồ chở theo. Cũng không lớn lắm."
"Thứ gì lớn mà muốn bay," Kami nói, "cũng phải vừa vô một chỗ nhỏ."
Chẳng ai hiểu lắm Kami nói vậy là sao. Kami hay nói mấy câu như vậy, rồi gập một góc lại một cách khoái chí và không nói gì thêm.
3. Emi lo lắng
Trên tấm trải gần nhất có một bạn trai cỡ bảy tuổi, mặc áo thun quần đùi, cái nón kéo hất ra sau đầu. Kế bên là một bé gái nhỏ, cỡ bốn tuổi, đội một cái mũ che nắng mềm. Bé không nhìn tên lửa. Bé đang khóc, lặng lẽ, úp mặt vô đầu gối.
Lan, vốn chẳng bao giờ mắc cỡ được lâu, ngồi xuống mép tấm trải của hai anh em.
"Chào bạn," Lan nói. "Tớ là Lan. Đây là Inkling. Còn kia là Kami."
Bạn trai nhìn Kami, Kami lịch sự giơ một góc lên, và bạn trai quyết định là mình đã có quá nhiều chuyện khác phải lo rồi, khỏi hỏi.
"Mình là Ken," bạn nói. "Đây là em gái mình, Emi."
"Sao em buồn vậy?" Inkling hỏi.
Ken chỉ tên lửa. "Trong đó có một vệ tinh," bạn nói. "Ba mình làm cái đó. Không phải tên lửa, mà là vệ tinh. Nó có một tấm phẳng thật lớn phải mở ra trên vũ trụ. Khi mở ra thì nó to lắm. To hơn cả phòng khách nhà mình."
"Vậy sao nó vừa vô tên lửa?" Lan hỏi.
"Là vậy đó," Ken nói. "Nó được gấp lại nhỏ xíu. Nhỏ thiệt nhỏ. Ba có cho tụi mình coi hình."
"Trông nó ra sao?" Inkling hỏi.
Ken nghĩ một hồi. "Giống một cuốn sách to dẹt," bạn nói. "Nhiều ô vuông bóng loáng, xếp chồng lên nhau, gọn gàng lắm. Ba nói lên vũ trụ là nó trải ra như một cái mền. Ba nói phải mất mấy năm mới gấp được cho đúng."
"Mấy năm?" Lan nói. "Chỉ để gấp thôi hả?"
"Ba nói gấp là khó nhất," Ken nói. "Chỉ cần một nếp gấp sai chỗ là cả cái kẹt cứng. Ba nói vậy đó. Ba nói lúc ăn tối, nói hoài."
"Ba nói chuyện đó nhiều lắm," Emi nói, từ trong đầu gối, giọng nhỏ xíu.
"Ba làm cái đó từ hồi Emi chưa sinh ra," Ken nói. "Hôm nay nó bay lên. Ba đang ở dưới đó đâu đó." Bạn vẫy tay đại khái về phía biển. "Không phải trên tên lửa. Trong một tòa nhà, ngồi coi mấy cái màn hình. Mẹ chở tụi mình tới đây với bà để coi."
Bạn chỉ bà đang phát cơm nắm, bà vui vẻ vẫy tay với mấy bạn và giơ cái hộp lên. Lan lấy một nắm, vì bạn lịch sự, mà cũng vì bạn đói.
Emi ngẩng mặt lên khỏi đầu gối. Mặt bé đỏ và ướt.
"Nó sẽ bị đè bẹp," bé nói. "Nó bị nén chặt trong đó, rồi lên tới vũ trụ là nó bể hết. Rồi ba sẽ buồn."
"Không đâu," Ken nói. "Chắc vậy." Nghe bạn không chắc lắm. "Mình nói với em hoài. Mà em không tin. Mình muốn cho em thấy là một thứ gấp nhỏ lại vẫn mở ra đàng hoàng được. Mà mình không biết làm sao cho em thấy."
Mọi người cùng nhìn tên lửa. Trông nó thật nhỏ, còn bầu trời thì thật lớn.
4. Nhỏ như trái mận
Lan nảy ra một ý. Ý của Lan thì hay bay ra khỏi miệng trước khi nó kịp tới nơi.
"Để tớ làm!" Lan nói. "Tớ hứa. Coi nè, Emi. Tớ cho em thấy giấy có thể nhỏ lại."
Trong cặp của Ken có một tập giấy vẽ. Lan xé ra một tờ. Bạn giơ nó lên cho Emi thấy nó lớn cỡ nào. Rồi bạn lấy hai tay vo nó lại, vo vòng vòng, chặt hơn, chặt hơn nữa, cho tới khi nó thành một cục giấy tròn nhỏ cứng ngắc, cỡ trái mận.
"Đó," Lan nói. "Coi nó nhỏ chưa! Giờ mở nó ra đi."
Bạn đưa cục giấy cho Emi.
Emi lấy mấy ngón tay gỡ gỡ nó. Tờ giấy từ từ bung ra, nhàu nát và nhăn nhúm theo cả trăm hướng, như một chiếc lá khô. Nó không chịu nằm phẳng. Khi bé thử vuốt nó trên tấm trải, nó lại bật lên lồi lõm. Nó không mở ra. Nó không khép lại. Nó chỉ nằm đó, một mớ nhăn nheo buồn thiu.
"Nó hư rồi," Emi nói. "Thấy chưa? Cái gì bị nén lại là bể." Rồi bé lại khóc, khóc to hơn lúc nãy.
"Vo không phải là gấp," có ai đó nói phía sau mấy bạn.
Lan quay lại. Trong bóng mát của một cây dừa là Mark, người vẽ mọi đường gấp trên đời và chẳng thích gì hơn một hình vẽ đẹp. Mark gài một cây bút chì sau tai, như mọi khi, và mặt bạn có cái vẻ mà Lan biết quá rõ.
"Nó nhỏ mà," Lan nói. "Tụi mình muốn vậy mà."
"Nhỏ, nhưng nó không mở ra được," Mark nói. "Vo thì đi lung tung. Nó không có kế hoạch. Nếp nhăn nào cũng chống lại nếp nhăn kia." Bạn quỳ xuống và chạm vào tờ giấy nhàu. "Đọc hình vẽ trước đã."
Lan nhìn tờ giấy nhàu. Rồi nhìn Emi, đang khóc to hơn vì mình. Tai bạn nóng bừng.
"Tớ hứa trước khi kiểm tra," Lan nói nhỏ. "Xin lỗi nha, Emi. Tớ làm tệ hơn rồi."
Ken vỗ vỗ lưng em gái. "Không sao đâu," bạn nói, dù trông không giống không sao chút nào.
Inkling để ý thấy sau đó Lan ngồi im thật lâu, hai tay đan để trên đùi, như thể bạn đã cất chúng đi rồi.
5. Kéo một cái
"Mark," Inkling nói. "Hình vẽ nào? Ở đây đâu có gì ngoài tên lửa."
Mark hất đầu về phía dưới đồi.
Cách đó một đoạn, đứng riêng khỏi mấy gia đình, có một cô mặc áo khoác xanh trơn đang nhìn tên lửa. Cô đeo một cái thẻ trên một sợi dây ruy băng quanh cổ. Trên tay cô cầm một tờ giấy vuông nhỏ đã gấp gọn, cỡ một cuốn sách.
Cô không nhìn mấy bạn. Cô không giải thích gì hết. Cô chỉ làm đúng một việc.
Cô cầm hai đầu đối diện của tờ giấy đã gấp, rồi nhẹ nhàng kéo chúng ra xa nhau.
Cả tờ giấy mở ra chỉ bằng một cái kéo. Nó không mở ra từng vạt một, như một lá thư. Nó trải ra cùng một lúc, mọi phần cùng cử động, cho tới khi thành một tờ giấy phẳng rộng bằng một cái khay trà. Rồi cô đẩy hai đầu vô lại gần nhau, và cả tờ giấy khép lại, mọi phần cùng một lúc, nhỏ và gọn trong tay cô.
Cô làm lại lần nữa. Mở. Khép.
"Ồ," Inkling nói. "Tớ để ý thấy một chuyện. Nó biết cách mở ra."
"Nó đâu biết gì," Mark nói. "Nó là giấy mà. Nhưng mấy nếp gấp thì biết."
Bạn đi lại gần hơn một chút, nhẹ nhàng, không quá gần, và nhìn tờ giấy đang mở trong tay cô. Trên đó đầy những đường in. Có nét đứt và nét đứt xen chấm, theo một kiểu ziczac cẩn thận, như vảy cá hay những viên gạch của một bức tường xiên.
Mark quay lại và quỳ xuống bên tấm trải.
"Đọc hình vẽ trước khi tay động đậy," Mark nói. "Đường nào trên tờ giấy đó cũng nằm đúng y chỗ. Có đường gấp về phía mình, có đường gấp ra xa. Mà vì chúng nằm đúng chỗ, nên mấy nếp gấp quyết định tờ giấy cử động ra sao. Khi mình kéo, nó chỉ có một cách để đi thôi. Mở ra."
"Vậy nó giống một cỗ máy," Ken nói chậm rãi.
"Gấp đúng chỗ đường kẻ chỉ," Mark nói, "là tờ giấy thành một cỗ máy."
Ken nhìn tên lửa, rồi nhìn em gái.
"Tấm phẳng đó được gấp kiểu vậy hả?" bạn hỏi. "Giống vầy?"
"Tớ nghĩ vậy," Mark nói. "Đại loại vậy. Gấp nhỏ lại có tính toán, để nó mở ra có tính toán."
Emi đã nín khóc. Bé đang nhìn tờ giấy của cô. Mở. Khép.
"Em muốn có một cái," Emi nói.
6. Bốn góc vô giữa
"Cái đó khó gấp lắm," Mark nói. "Nó dành cho tay người lớn thật kiên nhẫn. Mà nó đâu phải cỗ máy giấy duy nhất."
"Luôn luôn làm góc trước," một giọng nói vui vẻ vang lên.
Đó là Cornelia, người làm cho hai góc nào cũng gặp nhau như thể chúng sinh ra là để dành cho nhau. Bạn lấy một tờ giấy mới trong tập giấy của Ken, gấp nó cho vuông, rồi đặt lên tấm trải.
"Cho mấy góc gặp nhau thật khít," Cornelia nói. "Không phải ở mép. Mà ở chính giữa. Trước hết mình tìm chính giữa."
Bạn gấp tờ giấy vuông góc chạm góc, rồi mở ra, rồi góc chạm góc theo chiều kia, rồi mở ra. Hai nếp gấp mờ mờ cắt nhau ở chính giữa, như một chữ X đánh dấu kho báu.
"Giờ đưa một góc vô giữa," Cornelia nói. "Mũi chạm mũi, rồi giữ."
Bạn đưa góc dưới lên tới tâm của chữ X rồi miết. Rồi góc kế. Rồi góc kế nữa. Rồi góc cuối. Bốn hình tam giác, mũi gặp nhau ở chính giữa như bốn người bạn chạm mũi nhau.
"Giờ lật lại," Cornelia nói. "Rồi làm thêm lần nữa."
Bạn lật hình vuông nhỏ hơn lại và đưa bốn góc mới của nó vô giữa, một, hai, ba, bốn.
"Giờ bao nhiêu cái vạt?" Ken hỏi.
Inkling chưa nói con số liền. Bạn đã học được rồi. Bạn đếm, lấy một ngón tay chạm vô từng cái vạt.
"Bốn cái ở mặt này," bạn nói. "Với bốn cái ở mặt kia. Tám."
"Tám," Emi nói, bé thích đếm, rồi tự mình đếm lại.
7. Cỗ máy bị kẹt
Cornelia gấp đôi hình vuông nhỏ lại, và Ken đút ngón cái với mấy ngón tay vô bốn cái túi bên dưới, giống như Lan đã làm ở xưởng in.
Bạn đẩy mấy ngón tay vô nhau.
Chẳng có gì xảy ra. Có cái gì đó bên trong vướng lại và giữ chặt. Bạn đẩy mạnh hơn một chút. Tờ giấy cong lại và kêu cót két, nhưng nó không chịu mở.
"Nó kẹt rồi," Ken nói. "Trời ơi. Giờ nó cũng hư luôn."
Mặt Emi lại bắt đầu méo xệch.
"Nó kẹt là vì cái góc đó," Inkling nói, ghé sát mắt nhìn. "Coi nè. Cái đó đi lố qua chính giữa. Nó thò lên trên mấy cái kia, nên tụi nó vướng vô nó."
Inkling nói đúng. Có một góc đã đi hơi quá xa. Nó chồng lên góc kế bên, và khi Ken đẩy, hai cái vướng vô nhau như một cái dây kéo bị kẹt.
"Lệch chỉ là lần thử đầu thôi," một giọng nói hiền hậu vang lên.
Đó là Crinkle, người chẳng bao giờ buồn vì một lỗi sai mà chỉ thấy chúng thú vị.
"Vuốt phẳng ra rồi thử lại," Crinkle nói. "Nếp gấp nhớ mà."
Ken rút mấy ngón tay ra. Bạn mở cỗ máy ra thật cẩn thận cho tới khi tìm thấy cái góc đi quá xa. Bạn mở nó ra. Một đường mờ mờ hiện ra ở chỗ nó đã được gấp trước đó.
"Giờ đưa nó về lại chính giữa," Crinkle nói. "Đúng ngay chính giữa. Không lố một sợi tóc. Nếp gấp cũ sẽ giúp em tìm đúng chỗ."
Ken gấp cái góc lại. Lần này mũi của nó đáp xuống đúng chỗ mấy cái mũi kia gặp nhau. Nó không thò lên trên cái gì hết.
"Tốt hơn rồi," Crinkle nói. "Vẫn là tờ giấy đó. Chỉ là giờ nó biết phải đi đâu."
8. Miết như bản lề
Ken lại đút mấy ngón tay vô. Lần này cỗ máy có cử động một chút, nhưng xụi lơ, như thể nó mệt.
"Giữ yên nó," một giọng nói chậm rãi và điềm tĩnh vang lên. "Giờ miết cho phẳng."
Đó là Presso, người không bao giờ vội và nếp gấp của bạn thì không bao giờ bung ra.
"Nếp gấp mềm thì bị xụi," Presso nói. "Nếp gấp mềm không biết phải đi hướng nào, nên nó đi đại hướng nào cũng được. Lấy móng tay cái miết dọc từng nếp gấp. Miết chậm, miết chắc."
Ken đặt cỗ máy lên tập giấy vẽ và miết từng nếp gấp, từng cái một. Bạn lấy móng tay cái miết dọc mấy cái mép cho tới khi chúng sắc lẻm và bóng lên.
"Nếp gấp nào được miết là nếp gấp nằm yên," Presso nói. "Mà nếp gấp nằm yên thì lần nào cũng bật về đúng một kiểu. Giống cái bản lề của cánh cửa."
Dưới bờ biển, cái loa lại rè rè. Mọi người trên đồi im lặng. Có người đứng dậy.
9. Đẩy và kéo
"Mỗi nếp gấp làm mình thành một thứ mới," Kami nói, nãy giờ ngồi im re ở mép tấm trải. "Giờ cho nó chạy đi. Emi, em làm đi."
Lan chỉ cho bé cách làm, vì ở trường đứa nào cũng làm cái này và Lan đã làm cả trăm cái rồi. Hai ngón cái và hai ngón tay, mỗi cái vô một túi. Đẩy chúng vô nhau, rồi kéo chúng ra xa. Rồi Lan rút tay mình ra.
Emi đút mấy ngón tay nhỏ vô. Vừa đủ vừa. Bé đẩy.
Tờ giấy mở ra, như một cái mỏ, theo một kiểu. Bé kéo mấy ngón tay ra hai bên. Nó khép lại, rồi mở ra theo kiểu kia.
Mở, khép. Mở, khép.
Miệng Emi há ra, y như cỗ máy.
"Nó được gấp nhỏ lại," bé nói. "Nó bị gấp lại nhỏ xíu. Vậy mà nó vẫn mở ra được!"
"Vì mấy nếp gấp nằm đúng chỗ," Ken nói. "Giống tấm phẳng đó."
"Giống tấm phẳng của ba," Emi nói.
Mở, khép. Mở, khép. Lần nào bé cũng cười khúc khích.
Trên cái loa, giọng nói điềm tĩnh bắt đầu đếm. Ken đếm theo, lẩm nhẩm, bằng tiếng Nhật.
Rồi âm thanh đó tới.
Nó bắt đầu là một tiếng ầm ầm trầm trầm mà mình cảm thấy dưới đất trước khi nghe thấy, một tiếng ầm vọng qua hàng cây, lên tới ngọn đồi và vô tới bụng mấy bạn. Xa xa bên bờ biển, một luồng sáng lóe lên dưới đáy tên lửa, và một đám khói trắng khổng lồ cuộn ra hai bên. Chầm chậm, rồi nhanh hơn, tên lửa bay lên.
Nó leo lên trên một vệt trắng dài, lên mãi, lên mãi vào bầu trời xanh, nhỏ dần, nhỏ dần, cho tới khi chỉ còn là một chấm sáng tí xíu ở đầu một đường trắng dài.
Mọi người trên đồi reo hò. Bà phát cơm nắm cũng reo hò. Em bé thức dậy và reo hò theo.
Emi đứng lên trên tấm trải và giơ cỗ máy giấy của mình lên cao, cao nhất mà bé với tới, về phía chấm sáng trên bầu trời.
Mở, khép. Mở, khép.
"Chúc may mắn," bé nói với nó. "Mở ra đàng hoàng nha."
10. Emi tự gấp
"Em muốn làm một cái," Emi nói. "Em. Một mình em."
Ken nhìn Lan. Lan nhìn tờ giấy mới trên tập giấy vẽ, rồi nhìn hai bàn tay mình.
Cả người Lan đều muốn chụp lấy tờ giấy mà làm cho nhanh. Bạn biết làm mà. Ở trường bạn đã làm cả trăm cái. Bạn có thể làm xong trước khi Emi kịp tìm ra chính giữa.
Nhưng bạn nhớ tới cục giấy vo tròn.
"Để tớ làm trước," Lan nói, theo thói quen, rồi bạn tự ngăn mình lại. "Không. Ý tớ là, em làm trước đi. Tớ chỉ ngồi coi thôi. Em hỏi thì tớ mới giúp."
Bạn ngồi đè lên hai bàn tay.
Emi gấp tờ giấy góc chạm góc để tìm chính giữa, đúng như Cornelia đã chỉ. Nếp gấp của bé hơi xiêu vẹo. Bé mở ra rồi thử lại, và lần thứ hai thì tốt hơn. Nếp gấp nhớ mà.
Bé đưa một góc vô giữa. Nó đi hơi lố một chút.
"Vậy đúng chưa?" bé hỏi.
Lan nhìn thật kỹ. Bạn không đoán. Bạn kiểm tra, như Mark sẽ làm. "Nó lố qua một xíu," bạn nói. "Em thấy không? Đưa nó về lại, tới đúng chỗ hai đường cắt nhau thôi."
Emi đưa nó về lại. Rồi góc kế, góc kế nữa, và góc cuối, thật chậm, đầu lưỡi thè ra ở khóe miệng. Bé lật nó lại, một mình luôn, và làm thêm bốn cái nữa.
"Miết nó đi," Lan nói. "Thật mạnh. Như Presso nói đó."
Emi lấy cả hai ngón cái miết cho tới khi hai ngón cái trắng bệch.
Rồi bé gấp đôi nó lại, đút mấy ngón tay vô mấy cái túi, và nó chạy được. Mở, khép. Nó hơi lệch một bên, có một cái vạt dựng lên, nhưng nó chạy được.
Giờ bé có hai cỗ máy giấy, mỗi tay một cái, và bé cho chúng nói chuyện với nhau.
"Chào bạn," một cỗ máy nói.
"Chào bạn," cỗ máy kia nói. "Mình bị gấp nhỏ lại, nhưng mình đâu có bể."
Ken cười nhiều tới mức phải nằm lăn ra tấm trải.
"Bạn không giúp giỏi ghê," Inkling nói nhỏ với Lan.
"Đó là việc khó nhất tớ làm suốt cả ngày," Lan nói. "Khó hơn cả cái tên lửa."
11. Về nhà
Vệt trắng từ từ cong đi và trôi theo gió. Mấy gia đình bắt đầu xếp tấm trải lại.
Ken nhặt cục giấy vo tròn mà Lan đã làm, vuốt cho nó phẳng hết mức có thể, rồi gấp đôi nó lại gọn gàng để bỏ vô cặp.
"Mình giữ nó lại," bạn nói. "Để chỉ cho Emi thấy sự khác nhau. Giữa vo và gấp."
"Tớ xin lỗi vì đã vo nó," Lan nói.
"Mình thì không tiếc," Ken nói. "Giờ tụi mình biết rồi."
Dưới chân đồi, cô mặc áo khoác xanh đang lấy tay che mắt nhìn lên trời. Cô đã gấp tờ giấy vuông của mình nhỏ lại và bỏ vô túi. Cô không nhìn mấy bạn. Cô đang mỉm cười.
Lan tìm thấy một tờ giấy vuông trơn trong túi. Bạn nhìn nó, rồi nhìn Kami.
"Cứ gấp mình đi, mình không sao đâu," Kami nói. "À không, mở mình ra mới đúng."
Hai bạn mở tờ giấy ra cho phẳng, và cánh cửa khép lại sau lưng.
Tia lửa nhạt dần thành một chấm ấm rồi nằm lại trên cái đe. Bãi Cỏ lại chỉ là Bãi Cỏ.
Trở lại Bãi Cỏ
Sáng hôm sau, ông của Lan đưa cho bạn một tấm bản đồ giấy lớn vẽ mấy ngọn đồi để đi bộ. Đó là cái loại bản đồ mở ra còn to hơn cái bàn.
Đi bộ xong, nó không chịu vô lại trong cặp. Lan không vo nó. Bạn nhìn mấy nếp gấp cũ của nó, như Mark sẽ làm, rồi đi theo chúng, gấp từng nếp một. Nó khép lại nhỏ và gọn.
Hãy kể lại câu chuyện cho ai đó nghe. Tại sao cỗ máy được gấp lại mở ra được, còn cục giấy vo tròn thì không?
The Honest Page
Which parts of this story are true, stretched or made up?
True
- On 18 March 1995, a Japanese H-II rocket launched a satellite called the Space Flyer Unit from Tanegashima Space Center, on an island in the south of Japan. Source
- The satellite carried a large flat panel, the 2D Array, folded with the Miura fold. In space it opened out to show that big structures can be built there. Source
- The Miura fold is named after the Japanese scientist Koryo Miura. A Miura-folded sheet opens in one movement when you pull its ends, and closes when you push them together. Source
- In January 1996 a space shuttle, Endeavour, caught the satellite and brought it back to Earth. Source
- A fortune teller takes four corners to the middle, then the paper is turned over and four more go to the middle: eight flaps.
Stretched
- The woman in the blue jacket in our story, and her folded square, are only there to show the idea. What we simplified: We do not know who watched the launch, or whether anyone on the hill had a folded model. The fold she shows is a real Miura fold.
- In our story the fortune teller is the paper machine, not the Miura fold itself. What we simplified: The Miura fold is hard for small hands, so the children fold a fortune teller, which shows the same idea: the folds decide how the paper moves.
Made up
- Ken, Emi and the paper door are made up. Kami, Mark, Cornelia, Presso and Crinkle are our own characters.